Gerçekten Ne İstiyorsun: Sovyetler’de Geriye Dönüşün Romanı

15

Mürüvet Küçük

Kapitalizm, kendinden önceki feodalizmin bağrında boy verip üretim ilişkilerinden ideolojik-kültürel gelişimine kadar neredeyse bütünsel bir olgunluğa erişir. Artık olgunlaşmış bu sistemin siyasal iktidar sorununu da burjuva devrimleri çözer. Sosyalizm açısından ise siyasal iktidarın bir devrim yoluyla ele geçirilmesi ilk adımdır. Sosyalist inşa yani üretimin toplumsallaştırılması ve buna göre şekillenen yeni toplumsal ilişkilerin inşası (ideolojik-siyasal-kültürel bütünlük oluşturacak şekilde) iktidarın ele geçirilmesinin ardından başlayıp sınıfsız komünist topluma kadar devam edecek bir süreçtir. Elbette devrimden önce de sınıf mücadelesi içinde gelişip biriken bir kültürel dağarcık oluşur. İşçi sınıfı ve insanlığın tüm tarihsel birikimleri de bu dağarcığın bir parçasıdır. Fakat asıl inşa bu birikimden de alınan güçle devrimin ardından başlar. Yeni insanın, yeni toplumsal ilişkilerin gelişmesi için üst yapısal tüm araçların seferber edilmesi kaçınılmazdır. İdeolojik-siyasal-kültürel-felsefi gelişim açısından çok yönlü bir üretim ve bu üretimde süreklilik olmazsa olmazdır.

Kapitalizmin tüm kirini-pasını temizleyip yeni olanı yaratma çabasında sosyalist edebiyat ve sanat kilit bir yerde durur. Sovyet romanları bu açıdan çarpıcı bir rol oynamıştır. En azından Türkçe’ye kazandırılmış olanlardan bir dönemi/dönemleri gözünüzün önüne getirebilirsiniz. Sosyalist inşanın sıkıntı ve zorluklarını olduğu kadar emekçilerdeki yaratıcı-dönüştürücü gücü, güçlü bir gelecek dolayısıyla tarih bilincini duyumsatarak yaparlar bunu. İnsan denilen karmaşık varlığı romantize etmeden, toplumsal dönüşümü kahramanlara havale etmeden sahici bir toplumsallığa odaklanırlar. Kolektif düşünme, sorumluluk alma ve hareket etmenin hangi badirelerden, iç çatışma ve sürtünmelerden geçilerek biriken bir toplumsal alışkanlığa dönüştüğünü resmederler. Hemen hepsinde emekçi insanlığın gücüne olan güvenden beslenen bir iyimserlik kadar inşanın ne kadar zor ne kadar meşakkatli olduğunu resmeden çarpıcı bir gerçekçilik vardır.  

Bu romanlar içinde Vsevolod Koçetov’un romanları daha özgün bir yerde durur. Bunlardan Jürbinler ve Yerşov Kardeşler’de kalemini işçilere, onların sosyalist inşayla nasıl ilişkilendiklerine, bu inşanın sorun ve sıkıntılarını aşmaktaki yaratıcı ve sabırlı çabalarına odaklar. Her ikisi de estetik bir ustalıkla kaleme alınmış bu romanlarında komünist ruhla çelişen bürokratlaşmış-yabancılaşmış unsurlara, iç çelişkilere, bunları aşma yollarına yer verir. 

“Gerçekten Ne İstiyorsun?” isimli son romanı ise (aslında sosyalist gerçekçiliğin de son halkalarındandır bu roman) özel bir estetik kaygı duymadan kaleme alınmış bir uyarı metni gibidir. Roman gerçekten de Dostoyevski’nin Ecinniler’inin Sovyet toplumuna uyarlamasını andırır (Keza hakkında yapılan değerlendirmelerde de bu sık sık vurgulanır).

Bu romanda Koçetov, Sovyet entelijensiyasındaki yozlaşmayı, bürokratlaşmayı, nepotizmi, yolsuzlukları, kolektif değerlere yabancılaşmayı olduğu kadar emperyalist kapitalist dünyanın bu zayıflıklar üzerinde nasıl tepindiğini işler. Özellikle sosyalist değerlerden uzaklaşmış aydın-sanatçı-entelektüel kesimin çocuklarındaki Batı hayranlığına, kapitalizm özentilerine büyüteç tutar. Köşe dönmeciliği diskur edinmiş olmalarını, tüketim alışkanlıklarındaki başkalaşmayı büyük bir öfke, şaşkınlık ve acıyla resmeder. Bu açıdan roman kelimenin gerçek anlamıyla bir uyarı manifestosudur. Sosyalizmin değerlerine yabancılaşmanın kimi toplumsal katmanlarda giderek doğallaşmasına karşı açılmış bir bayrak, “çekilmiş bir kılıçtır” demek yerinde bir tespit olur. 

Bu cesurca karşı duruş yazıldığı dönemde büyük bir gürültü kopmasına neden olur. Roman, 1969’da yani Kruşçev dönemindeki Stalin düşmanlığının hararetinin nispeten sönümlendiği Brejnev döneminde yazılır. Emperyalist kapitalist dünya Stalin karşıtlığı üzerinden Sovyet toplumu içinde gelişen büyük hayal kırıklıklarını her açıdan değerlendirmiştir. Romanda konuşan bir CIA ajanının da belirttiği gibi Stalin’in hedefe çakılması ve Batı’nın da bunu tepe tepe kullanmasıyla 30 yıl boyunca onun liderliğinde yapılan çalışmalara olan inanç “bazı zihinlerde sarsılmıştır”. Ajan, “Gözden düşmüş bir Stalin, komünist dünyayı altüst edebilmemiz için bir dayanak noktasıdır” şeklinde bir alıntıyla o dönemi nasıl değerlendirdiklerinin altını kalınca çizer. Ama bu sarsıntı henüz onun da belirttiği gibi bazı zihinlerle sınırlı kalmıştır. 

Ona göre Kruşçev dönemindeki hararetli Stalin karşıtlığının yarattığı toplumsal sonuçları gören Ruslar artık daha farklı hareket ediyorlardır. Stalin karalamaları üzerinden yakaladıkları ivme henüz “bazı zihinlerle” sınırlı olsa da zerk ettikleri zehri yaymak için dayanak noktaları oluşmuştur. Sovyetler’e gönderecekleri ajana “Zihinleri tekrar kazanmalarına izin verilemez” diye belirtir. Bu açıdan durumu fark edip daha farklı hareket eden Rusların yaklaşımlarına uygun yeni yöntemler geliştirmek gerekiyordur. 

Rusların Stalin karşıtlığının yarattığı sonuçları görerek daha farklı hareket ettiklerini belirten ajan Brejnev dönemindeki daha dengeci ve bir o kadar da statükocu politikaları kasteder. Sosyalist değerleri muhafazakarca savunanlarla da Batı’nın rüzgarına kapılan liberallerle de mesafelenen bir statükodur bu. O statükonun korunmasının yarattığı bir konformizmle maluldür. 

CIA ajanı bu dönemde emperyalist Batı’nın politikasının da değiştiğini, bundan sonraki yaklaşımlarının “‘demir perdenin’ yıkıldığı ve sözde her yerde “köprüler inşa edildiği gerçeğinden yararlanmak” olduğunu ifade eder. Bunun için de Sovyetler’in sinema pazarını kendi ürünleriyle doldurmaya, şarkıcılarını ve dansçılarını göndermeye ağırlık verdiklerini belirterek, “Kısacası katı komünist estetiklerini kemiriyoruz” der. 

Romanın merkezindeki dört kişilik ekibin çalışmalarını da “Moskova’daki partililere sürekli olarak sunduğumuz Truva Atları’ndan biri olacak, bir köprü görevi görecek” şeklinde özetler. Yani emperyalistler artık “yumuşak güçle” Sovyet toplumunu içerden kemirmeyi esas alıyorlardır. CIA ajanı, gönderilecek ekipte yer alan eski SS subayına bunu “Ortak düşmanımızın halkını yozlaştırmak işiniz olacak” cümlesiyle vurgular. 

Koçetov romanını bu temayı merkeze alarak kurgular. Yer yer oldukça “kaba” diyebileceğimiz, estetik kaygılardan sıyrılmış bir propaganda metni duygusu yaratan romanda Batı’nın Stalin karşıtlığının geçer akçe olmaktan çıktığı bu dönemde nasıl bir yaklaşımla hareket ettiğini birçok yönden teşhir eder. Bu yaklaşımın Sovyet aydınları, bürokratları, işçileri içinde sosyalizmin değerlerine bağlılıklarını sürdürenleri “geri kafalılık”, “tutuculuk”, “dogmatiklikle” etiketleyerek gözden düşürmeyi esas aldığını anlatmaya çalışır. Kendisini de romanın kahramanlarından biri olarak kurgulayan Koçetov, aynı zamanda bunun o kadar da kolay olmayacağını Sovyet halkı içinde sönümlenmeyen dinamikleri göstererek anlatmaya çalışır. 

1969 yılında Koçetov’un yönetimindeki Oktyabr dergisinin üç sayısında tefrika halinde yayımlanan roman liberal kırılmanın temsilcisi olan entelijensiya, genel olarak bürokratlaşmış, sosyalizmin değerlerine yabancılaşmış tüm kesimler ve parti tarafından tepkiyle karşılanır. Koçetov yavaş yavaş görevlerinden uzaklaştırılır. Kitabın basımı engellenir. Eleştirilerin hedefi olan aydınlar, bilim insanları ve yazarlardan oluşan 20 kişilik bir grup romana karşı ortak imzalı bir dilekçe yayınlayarak protestolarını toplumsallaştırmaya çalışır. Batı’da da gürültülü bir heyecan yaratan roman, liberal Sovyet ve samizdat (yeraltı yayıncılığı) kültürünün temsilcileri tarafından alay konusu edilir. Bu kesimler romanın iki ayrı parodisini samizdat olarak dolaştırır. Parti de kitabı zararlı bir eser olarak değerlendirip basında tartışılmasını pratikte yasaklar. Kitap olarak basımı yapılmayan roman bir yıl sonra, 60 bin gibi dönemin standartlarına göre oldukça düşük bir sayıda Beyaz Rusya’da yayınlanır. Koçetov, bu tirajın büyük bir kısmına el konulduğunu ve imha edildiğini yazar. Roman üzerinden kopan bu gürültü dönemin Sovyetlerindeki halet-i ruhiyeyi anlamak açısından çarpıcıdır. 

Romanın birkaç katmanı vardır. Bir taraftan İtalyan Komünist Partisi’nden bir yazar üzerinden Avrupa’da filizlenen Avro komünizme uzanır yazar. Eğitimini Moskova Devlet Üniversitesi Tarih Fakültesi’nde tamamlayıp ülkesi İtalya’da bir şirket avukatı olarak çalışan bu yazar (Benito Spada), bir Sovyet vatandaşı olan Lera ile evlenerek döner ülkesine. Lera ile Spada’nın Sovyet edebiyatı, kültürü, yaşam tarzı üzerinden yaşadıkları tartışmalar ve Spada’nın yazıp çizdikleri SSCB’deki kırılmanın Avrupa’daki izdüşümü olan Avro komünizmin çarpıcı ifadesi olarak sunulur okura. Yazar bu evlilik üzerinden kapitalizm-sosyalizm kıyaslaması yapar. Lera’nın İtalya’daki ilk günleri “ışıltılı vitrinler, lüks, şık kafeler, gece kulüpleri”nin baş döndürücü sarhoşluğuyla geçer. Fakat zaman ilerledikçe hiçbir şeyin o ışıltılı vitrinlerden göründüğü gibi olmadığını deneyimler. Artık bu kapitalist dünya onun hücresi olur. Sosyalist düzene, ülkesine karşı büyük bir özlem duyar, İtalya’ya geliş kararı konusunda da pişmanlık. Nitekim yazar Lera’yı tekrar ülkesine döndürerek Sovyet gençlerdeki kapitalizm özentisinin anlamsızlığının da altını çizmiş olur. 

Romandaki diğer katman ve aslında esas omurga ABD ve İngiltere ikilisinin Sovyet toplumunu içerden “dönüştürme” faaliyetlerinden oluşur. “Köprü kurmak” adı altında yürütülen bu faaliyetlerle toplumun tüm kuşaklarını kolektif olandan uzaklaştırmak, yozlaştırıp tüketim kültürünün kölesi haline getirmek amaçlanır. Bunun için SSCB’ye gidecek ekip sözde Rus tarihi eserlerinden bir katalog oluşturmakla görevlidir. Ekip dört kişiliktir. Bunlardan biri sicilinde Sovyet halkına karşı işlenmiş sayısız suç bulunan bir Alman SS binbaşısı olan Klauberg isimli canidir. Diğeri, yine gençliğinde SS’de yer alıp sonra 2. Emperyalist Savaş döneminde Rusya’daki tarihi eserleri Hitler’in hayalini kurduğu Linz Müzesi için yağmalamakta görev alan aristokrat kökenli bir Rus göçmen olan Saburov’dur.  Diğer ikisi de yarı Rus bağlantılıdır. Biri Rusya’ya bir tarihte yerleşmiş Alman kökenli Amerikalı Portia Brown’dur. Öbürü de “Yeşil Bereli” olduğu düşünülen Eugen Ross’tur. O da devrimden kaçan Rus bir ailenin oğludur.

Alman Klauberg Almanya’da yeniden yükselişe geçen Nazi hareketinin coşkusuyla gideceği Sovyetler’de İngiliz ve ABD’liler için değil, bu Nazi hareketi için ajanlık yapmak gibi bir misyonla hareket eder. Bir CIA ajanı ona yapacaklarının amacını anlatır. “Almanlar Sovyet sistemini ‘önceden sarsmamış oldukları’ için yenildiler” diyerek önceden sarsmaktan ne anlaşıldığını açıklar: Sovyet halkını yumuşak güçle zehirlemek, kültürel erozyonu derinleştirmek! Klauberg iç sesiyle Almanların yine yükseleceğini ve dünyayı “komünizm belasından” ancak onların kurtarabileceğini düşünür. Amerikalılar ve İngilizleri küçümser, aşağılar. 

Romanın diğer bir katmanı da bu faaliyetlerin karşılık bulabileceği bir toplumsal tabanın deşifrasyonundan oluşur. Bunu bir şair, bir ressam, bir bilim insanı ve onun genç oğlu-ailesinin yaşam biçimlerine odaklanarak yapar. Sonlara doğru romana giren başka bir isim de Batı markalı bir içkiye, havyara sosyalizme bağlı kesimleri karalamak için metinler kaleme alıp partiye, devlete uydurma mektuplar döşenen düşkün mü düşkün bir semizdat yazarıysa bu faaliyetin elebaşlarından Brown’u bile tiksindirir. Bu karakterleri gerçekten de Dostoyevkist bir tarzda resmeder. Herbirini yaşam biçimleri ve pratikleriyle son derece grotesk bir havada canlandırır. 

Romanda yer yer aydın-sanatçı-bürokratlarla işçi sınıfının yaşam koşullarındaki eşitsizliği de sergiler. Savaştan sonra kırklı yılların sonunda, Moskova ve diğer şehirlerde birçok restoranın, özel bira markalı birahanenin, içkili salon ve kafe-dondurma dükkanlarının açıldığını öğreniriz mesela. Roman kahramanlarından ressamın eşi akrabası olan işçiyi davet ettiği bu restoranlardan birinde hesabı kendisi ödemek ister. Çünkü egemen sınıf yani işçi sınıfı henüz restoranlarda yemek yiyebilecek güçte değil, belki reformdan sonra olur ama şimdi değil der. Yine bir işçinin annesi oğullarının yüksek öğrenim görmesindeki ısrarını “Bugünlerde apartman yöneticimizin de dediği gibi bir tezgâhtan ya da sabandan geliyor olmak artık etkileyici değil. Böyle bir duruma sadece gülerler” şeklinde açıklayabilir. Zamanın ruhunun sosyalizm aleyhine nasıl bozulduğunu anlatırcasına. Fakat Koçetov bu tür önemli “ayrıntıların” hemen karşısına sosyalizmin değerleri ne kadar aşınırsa aşınsın halen onu samimi bir şekilde savunanların da olduğunu devam eden diyaloglarla verir. 

Romanda işçi sınıfı yozlaşan, kolektif değerlerden uzaklaşan katmanlar içinde olup biteni anlamaya çalışan, kaygılanan fakat tutum da geliştir(e)meyen bir pozisyondadır. Gündelik yaşamla da iç içe geçen olay örgüsü romanın yazıldığı 1969 yıllarının bir fotoğrafını verirken, bu tarihten sadece 20 yıl sonra yaşanan büyük çöküşün canlı görüngülerini de sarsıcı bir şekilde işler. 

Koçetov’un romanı İngiltere’de CIA ajanının deyimiyle “köprü kurmak”, esasında Sovyetleri “yumuşak güçle” içerden çökertmeyi hedefleyen karşı devrimci bir faaliyeti merkezine alır. Bu faaliyetin çatısı İngiltere’de yayınlanan New Word Yayınevi’dir. New Word, İngiliz ve ABD istihbaratının paravan olarak kullandığı bir yayınevidir. Bu dönemde Moskova’da da Novıy Mir (yeni Dünya) dergisi vardır. Koçetov bu derginin Batı tarafından fonlandığını ima eder ve bu tür entelektüel odakların gelecekte devleti çökertecek fikri altyapıyı hazırladığını söylemeye çalışır. Zaten romana karşı yayınlanan 20 imzalı dilekçede de kendilerinin yazar tarafından Batı işbirlikçisi olarak itham edilmesine veryansın edilir. Yayınevinin paravan olarak kullanıldığı proje -ki UNESCO etiketini de alır-Rus sanat eserlerinden bir albüm oluşturmak olarak ambalajlanır. 

Roman’daki diğer katman sosyalizme bağlılıklarını sürdüren kesimlerden oluşur. Bu kesimlerin sosyalizme bağlılığı genç bir işçiyle (mühendis) babası arasındaki tartışmayla resmedilir. Kahramanlaştırılmayan tersine işçi sınıfı içinde herhangi bir işçi olarak işlenen Feliks isimli bu genç işçinin tüm davranışları gelecek açısından umudun nerede olduğunun da resmi gibidir. Zaten Koçetov romanında Sovyet karşıtlığıyla zehirlenmiş, liberal özgürlük düşleri kuran, kapitalist meta ekonomisine imrenerek bakan gençlerin bile mesela sıra SSCB’nin 2. Emperyalist Paylaşım Savaşı dönemindeki başarısına dil uzatmaya gelince “orada durun” diyebildikleri yani aslında Batı’nın işinin halen o kadar kolay olmadığını anlatarak da umudu diri tutmaya çalışır. 

Fakat Feliks ve ailesi şahsında işçi sınıfının o dönemki ruh halini resmetmesi özel bir yerde durur. Yazar aslında Sovyetler’in yaşamasının da bu ruh halinin yaygınlaştırılmasından geçtiğini anlatmak ister. Koçetov’un işçi sınıfına olan sevgisi ve güveni de burada devreye girer elbette. Fakat kendisini de romanda işçilerle sık sık bir araya gelip sohbet eden bir yazar olarak resmeden Koçetov, roman kahramanlarından Feliks şahsında yazdıklarının gerçeğe uzaktan temas üzerinden şekillenmediğini hissettirir. Feliks savunma sanayine bağlı bir fabrikada mühendis olarak çalışır. İşçilerle sohbetlerinden o dönem Sovyet işçi sınıfının olup bitenler karşısında ilgisiz olmadığını anlarız. Birçok gelişmeyi, tartışmayı izlediklerini, anlamaya çalıştıklarını…  

Feliks fabrikada çalıştıkça işçi sınıfının hasletlerini de yakından görür ve “Fabrikanın sesi daha sık ve daha yüksek duyulsa, kafası karışıkların sesi bu kadar baskın olmazdı” diyerek aslında dönemin Sovyet düzeninin de teşhir etmiş olur.

Feliks’le babasının gençlik, dünyada olup bitenler hakkındaki sohbeti romanın belki de en çarpıcı bölümlerinden biridir. Bir üretim biriminde yönetici olan baba Almanya’daki Nazi hareketinin yükselişinden bahseder, kaygılarını ifade eder. Gençlerin bu olup bitenlere duyarsız olduğunu belirtir. “Mesele umarsız oluşunuz, siz barış sirenlerine hem yabancı hem yerli barış çağrılarına çok fazla inandınız” diyerek yerer. 

‘30’lu yıllarda gece gündüz Alman faşizmini düşünmemiş olsaydılar onu yenemeyeceklerini vurgulayan babaya Feliks Stalin’in hiç hazırlıklı olmadığının söylendiğini hatırlatır. Bir Stalin savunucusu olan yazar, bu hatırlatmaya babanın ağzından o dönemi överek yanıt verir.

Baba o kasıtlı iftiralara inanmamasını, basmakalıp ezberleri bırakmasını, o dönem sanayiyi savaşa ve en modern silahların üretimine hazırladıklarını, tarımın tamamen kolektifleştirilmesiyle muazzam bir direnç kazandığını, kulaklar olmadığı için beşinci kol faaliyetinin gelişemediğini, parti içindeki her türlü muhalefetin ezildiğini belirtip bunların gözden kaçırılamayacak şeyler olduğunu söyler. Gençleri umarsızlıkla niteleyen baba, çevrede gizlenen tehlikeleri görmediklerini ifade eder. 

Tam bu noktada Feliks de babasının kuşağının sinerek hiçbir şeye müdahale edemez hale geldiğini belirtir, buna karşı öfkesini ifade eder. SSCB’deki anlamsız filmlerin sıradanlığa, vasatlığa, boşluğa sebep olduklarını ve bu gidişata itiraz edilmemesine isyan eder. “O zaman gençleri suçlamayın, kendinize bakın” der. Babası ve annesinin kuşaklarının itiraz etmemelerinin dogmatik, muhafazakâr olmakla yargılanma korkusundan geldiğini, “ideolojik düşmana hükmeden zirvelerden korktukları” ve geri çekildikleri için liberalizmin bataklığına saplandıklarını söyler. “Ve şimdi eğer bilmek istersen, orta bir yerdesiniz. Ne muhafazakar ne liberal. Ve siz genel olarak böyle ikircikli, kafası karışık olanlar herkesi hasta ediyorsunuz. İşte eskimek budur. Yeni bir şey elde edemediğin gibi eskiyi de kaybetmek ya da daha doğrusu çığırtkanların ve demagogların bunu sizden almasına izin vermek” diye vurgular öfkeyle. Çizilen bu tablo da aslında sosyalizme samimi bir bağlılık içinde olup Kruşçev dönemindeki Stalin karşıtı terörden etkilenerek sinip olup biteni dışardan izleyerek kahırlanan orta kuşak işçi ve emekçi kesimlere dairdir. 

Romanda Koçetov özellikle gençliğin yozlaşmasına karşı tarih bilincinin canlandırılmasını salık verir. Eski Rus resminden esinlenen ressamın çizdiği banal portreleri eleştirirken ona bizzat kendi köyünü insanlarıyla birlikte yakan Alman faşizminin zalimliklerini hatırlatır. Ressam aynı zamanda savaş döneminde Almanlar içinde casusluk yaparken katledilen anne ve babanın evladıdır. Doğduğu köy Nazilerce içindekilerle birlikte yakılmıştır. Şimdi bu sarsıcı katliam etkileyici bir anıtla hatırlatılıyordur. Koçetov, “yolunu şaşırmış” ressama fırçasını halkın değerlerini yaşatmaya adamasını salık verir. O anıtı yapan heykeltraş gibi olmayı…

O köyü yakan birliğin içinde New Word Yayınevi çatısı altında Sovyetler’e gelen dörtlü heyet içindeki SS binbaşısı Klauberg de vardır. Yazar söz konusu katliamın taşıdığı anlamları hem Sovyet insanları hem de bu Alman şahsında romana yerleştirir. Alman, o katliamı halen büyük bir “coşkuyla” hatırlar. Bu faşistin ruhundaki karanlığı roman ilerledikçe daha sarsıcı sahnelerle resmederek sosyalizme düşmanlığın bitimsiz olduğunu anlatmak ister. Klauberg’in aradan yıllar geçmesine rağmen unutamadığı ve her hatırladığında hastalıklı bir histeriye kapıldığı olay, partizanlara yardım ettiğini düşündüğü bir Sovyet çocuğunun sorguda gözlerinin içine korkusuzca bakıp yüzüne tükürmesidir. O tükürmeyi yıllarca yüzünde bir yanık acısı olarak hisseden bu katil, içindeki karanlığı sarhoş olduğu bir anda kapitalizme dizginsizce özenen Genka isimli genci tokatlayıp yüzüne tükürerek kusar. Genka’yı öldüresiye döverken yıllar önce döverek yüzüne tüküremediği, öfkeden beynine bir kurşun sıkarak öldürdüğü o köylü çocuğa duyduğu hınç vardır.

Koçetov’un romanının ismi ise oldukça beklenmedik bir kahramanından gelir. New Word Yayınevi projesinde Rus sanat tarihçisi olarak yer alan Saburov’dan. Saburov, Alman Ordusu’yla Leningrad’a kadar gelip tarihi eserleri yağmalamakla görevli bir ekiptedir. Ailesi devrimden sonra Almanya’ya göçen aristokratlardan olan Saburov, zamanında SS üniforması da giymiş biridir. Vatanlarına yani eski aristokrat yaşamlarına, zenginliklerine Alman süngüsüyle kavuşacaklarını hayal eden Rus göçmenlerindendir o da. Yaptıkları nedeniyle ismini, kimliğini kaybederek bedel ödemiş, bir İtalyan ismiyle bu ülkeye yerleşmiştir. Yıllar içinde faşistlerle olan ilişkisini sorgulayan bu adamda Rus milliyetçiliği temelinde bir dönüşüm yaşanmıştır. Artık sosyalist Rusya’ya da sempatiyle yaklaşırken ABD ve İngiliz tezgahı olan projeye de ülkesini görmek, yaşantısını içerden anlamak hevesiyle katılmış zaten projenin bir ajanlık faaliyeti olduğu bilgisi de ondan saklanmıştır. Romanın yazıldığı dönemde türeyen Rusofil’lerle (Rusya’ya, Rus halkına, Rus diline, Rus kültürüne ve tarihine hayranlık duyanlar) dalga geçse de roman boyunca yer yer kendisi de buna savrulur. Saburov’un iç konuşmalarında da kendi anlatımlarında da bu vardır. Koçetov elbette sadece Rus ve Rusya sevgisi üzerinden bir yön çizmeye çalışmaz. Fakat romanını bitirişi, koyacağı ismi bile kahramanlarından Saburov’a söyletmesi manidardır. Klauberg’in dövdüğü, yüzüne defalarca tükürerek savaş yıllarındaki o köylü çocuğa pamadıklarının acısını çıkardığı, bir de aşağılarcasına başucuna 100 Mark bıraktığı Genka darp izleriyle dörtlü New Word ekibinin kaldığı otele gelir. Klauberg savaş döneminde Almanlarla işbirliği yapan başka bir düşkünle karşılaşmanın kimliğinin açığa çıkmasına neden olacağı korkusuyla çoktan gitmiştir. Saburov’u bulur ve ona gece yaşadıklarını anlatır. Yaklaşık bir yıldır Sovyetler’de yaşayan ve sosyalist insanı da Batı’nın yapmak istediklerini de içerden gören Saburov Genka’ya öfkelenir. Kapitalizme özentisini en görgüsüz biçimlerle açık eden bu çocuğa Almanların ve genel olarak kapitalist dünyanın Sovyetler’e nasıl diş bilediklerini, Sovyetler’de inşa edilen değerlerin ne kadar anlamlı olduğunu öfkeli cümlelerle sıralar. Her defasında onu uyarmak için “Gerçekten ne istiyorsun?” diye sorar. Yeniden bir savaşı ya da kurulmuş düzenin yerle bir olmasını mı yaratılmış olanı yaşatmak için daha uyanık, daha çalışkan ve dürüst olmayı mı? 

Roman, Saburov’un yıllar içinde yaptığı muhasebeyi gönderildiği Sovyet Rusya’da derinleştirerek sosyalizmin yüceltmesiyle bitirilmesi anlamında ilginçtir. 

Daha buraya taşıyamadığımız birçok kahramanın, ayrıntının, katmanın olduğu roman, revizyonist SSCB şahsında sosyalizmin inşasının bütünlüklü kavranışı açısından kışkırtıcı bir tarihsel belgedir.  

*Brown’un haftalık Time ve Life dergilerinin SSCB’deki muhabiri Patricia Blake olduğu düşünülüyor.